Toen in 1951 de eerste schepen met Molukse KNIL-soldaten en hun gezinnen in Rotterdam aanmeerden, was de aankomst in Nederland voor niemand vrijwillig. De mannen waren gedemobiliseerd uit het koloniale leger, de Republiek der Zuid-Molukken was uitgeroepen maar niet erkend, en de Nederlandse overheid had hen tijdelijk onderdak toegezegd. Die tijdelijkheid duurde decennia.
In de woonoorden — voormalige kazernes, loodsen en barakken verspreid over Nederland — vestigden zich Molukse gezinnen in afzondering van de Nederlandse samenleving. De gemeenschap was overwegend protestants-christelijk en organiseerde zichzelf strak langs lijnen van religie, familie en politieke loyaliteit. Binnen dat systeem hadden vrouwen een centrale maar zelden benoemde rol: zij hielden het huishouden draaiende, zorgden voor de kinderen, bewaarden de culturele tradities en droegen de verhalen over van generatie op generatie.
Die positie was niet eendimensionaal. De Molukse gemeenschap was intern divers en afkomstig van verschillende eilanden, met verschillende taalachtergronden en verschillende ervaringen van de koloniale periode. Toch deelden vrouwen in de woonoorden een gemeenschappelijke omstandigheid: armoede, sociaal isolement en een toekomstperspectief dat volledig afhankelijk was van politieke beslissingen die ze zelf niet konden beïnvloeden.
In de jaren zeventig, toen de politieke strijd rond de RMS (Republiek der Zuid-Molukken) escaleerde met een reeks acties van radicale Molukse jongeren, veranderde ook de positie van vrouwen binnen de gemeenschap. Jonge Molukse vrouwen sloten zich aan bij Zwarte vrouwengroepen en feministische organisaties, juist omdat ze zowel rassendiscriminatie als genderongelijkheid aan den lijve ondervonden. Ze herkenden, zoals de vrouwengeschiedenisorganisatie Atria het documenteerde, het witte superioriteitsgedrag als iets dat hun leven direct raakte. Binnen de Molukse gemeenschap waren er ook eigen vrouwenorganisaties actief, zoals de Perkumpulan Kaum Ibu Kristen Maluku (P.I.KI.M.) en de Gerakan Wanita Pattimura.
De treinkaping van 1975 en de gijzeling van de Indonesische ambassade veranderden de publieke beeldvorming over Molukkers ingrijpend en daarmee ook de situatie van Molukse vrouwen, die de gevolgen van die stigmatisering in hun dagelijkse leven voelden zonder dat zij zelf bij de acties betrokken waren geweest.
Inmiddels leven er vijf generaties Molukkers in Nederland. De vrouwen van de eerste generatie zijn grotendeels overleden, maar hun rol als drager van geschiedenis, taal en identiteit wordt door hun kleinkinderen en achterkleinkinderen erkend en soms publiekelijk gevierd. Tegelijkertijd is de behoefte aan erkenning van het collectieve leed — de gedwongen komst, de woonoorden, het gebroken zelfbeschikkingsverlangen — nog altijd actueel.
