In de geschiedschrijving over de Nederlandse oorlog in Indonesië (1945–1949) domineren de landoperaties: de politionele acties, de gevechten op Java en Sumatra, de massa-executies. De rol van de Koninklijke Marine blijft daarin onderbelicht. Dat is opvallend, want de marine was een wezenlijk instrument in de Nederlandse strategie om de Indonesische Republiek te knellen.
Van de circa 200.000 Nederlandse militairen die in de archipel dienden, stonden zo’n 14.000 onder commando van de Koninklijke Marine, waarvan ongeveer de helft bij de Mariniersbrigade, die voornamelijk op land opereerde. De overige 7.000 dienden op zee, bij de Marine Luchtvaartdienst of aan wal. Numeriek was de marine een klein onderdeel van de totale troepenmacht, maar haar strategische rol was groot.
Na de eerste politionele actie (juli–augustus 1947) legde de Koninklijke Marine een effectieve zeeblokkade op rondom het grondgebied dat de Republiek Indonesië controleerde. Die blokkade sneed de aanvoerlijnen van de Republiek af: wapens, goederen en mensen konden er moeilijk in of uit. Historicus Martin Hoekstra onderzocht deze blokkade in zijn masterscriptie De Republiek in een wurggreep (Universiteit Leiden, 2018), waarvoor hij de J.R. Bruijn scriptieprijs van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis ontving. Zijn conclusie: de blokkade was effectief en had concrete gevolgen voor de Republiek, maar is in de historische literatuur nauwelijks onderzocht.
De marine nam ook deel aan gevechtsoperaties. Mariniers waren actief tijdens beide politionele acties en in de bezetting van Yogyakarta in december 1948, toen paracommando’s van het Korps Speciale Troepen de stad in enkele uren innamen en Soekarno en Hatta gevangen werden genomen. Marinefotograaf Hugo Wilmar documenteerde in juli 1947 de eerste politionele actie aan de Sumatraanse oostkust; zijn foto’s, waarop Nederlandse militairen dreigend Indonesische gevangenen ondervroegen, werden gecensureerd en niet vrijgegeven.
De marine-inzet in Indonesië is een hoofdstuk dat, zoals marinehistoricus Ger Teitler al in 1987 stelde, meer is dan een voetnoot in de geschiedenisboeken, maar dat pas recentelijk serieus historisch aandacht heeft gekregen.
