“Vrijheid in het Hoofd” is een expositie in stadscafe de Observant in Amersfoort die loopt tot en met 31 januari 2026. Een bijzonder project waarin fotografie, tekst en podcast samenkomen om de verborgen verhalen van Indische Nederlanders zichtbaar te maken.
Het initiatief, geleid door Riekje Hoffman en fotograaf Ellen Kolff, wil bijdragen aan intergenerationele en interculturele verbinding en bewustwording van vrijheid, identiteit en de doorwerking van het koloniale verleden in het heden. Veel van de mensen die Kolff fotografeerde en Hoffman interviewde vertellen voor het eerst openlijk over hun ervaringen. Over het kamp. Over ontheemding. Over verlies. Over opnieuw beginnen in een land dat hen niet als vanzelfsprekend welkom heette.
“Sommige verhalen zijn jarenlang verzwegen,” zegt Kolff. “Niet omdat men niet wilde vertellen, maar omdat er geen ruimte voor was.”
De expositie toont portretten, handgeschreven documenten, familiearchieven, en borduurwerken zoals dat van Jan den Hond: een tafelkleed dat werd gemaakt in een Japans interneringskamp, een collectief geheugen in stof gevangen. Elk object draagt sporen van verleden en vormt samen met de verhalen een rijk geschakeerd tapijt van herinnering.
Naast fotografie worden de verhalen vastgelegd in podcasts. Hierin horen we de stemmen van de geportretteerden zelf. Zacht, breekbaar soms, maar altijd doordrenkt van betekenis. Herkenning. Erkenning. Het project biedt letterlijk ruimte om te spreken, te luisteren en stil te staan bij wat was en wat nog altijd doorwerkt.
Het zijn mooie verhalen, kwetsbaar en fragiel maar toch ook van trots en sterkte. Soms ook met hedendaagse verassingen.
Zo blijkt een van de geïnterviewden een nicht van de eerste Indische Rockband de Tielman Brothers te zijn en speelt de vlieger in de film Anak Indië van Ruben Agaatz een belangrijke rol. Het was afscheidsceremonie van haar broer. Een bekende tekenaar voor de krant en in Indische kringen. Er komt er ineens een dagboekje wat een moeder bewaard had uit de kast van de 96-jarige Arie den Hond die daarna ook een tafellaken met tekeningen en teksten van de kampgenoten toont en een zelfgemaakte jaarkalender waarbij kampleden die daaraan werkte een eigen maand had getekend. Een poëzie boekje met verhaaltjes voor dochter Kea.
Vrijheid en bevrijding zijn verschillende begrippen met meerdere lagen. Zowel in de huidige tijd als die vanuit het verleden. En ook die werd en wordt verschillend beleefd.
Het project werd mogelijk gemaakt met subsidies van de gemeente Amersfoort en sponsoring van SDGHub globalgoals, locale impact en donoren.
Tekst: Victor Laurentius
