In het werk van fotograaf Ilvy Njiokiktjien (1984) is het juist de stilte die spreekt. De stilte van families die niet meer praten over hun verleden, van generaties die verder moesten, van het niet-gezegde dat in beelden doorwerkt.
Wortels in Ambon
In een interview met Bersama Magazine vertelt Njiokiktjien over haar overgrootvader Njio Kik Tjien, een Chinees-Indonesische handelaar op Ambon. Zijn bedrijf leverde specerijen tot in Nieuw-Guinea. Haar grootvader Louis werd in 1912 als tienjarig kind naar Nederland gestuurd om bij de adellijke familie Van Bülow in Den Haag te wonen. De familie zweeg over het koloniale verleden. “Mijn vader zei altijd: ik ben ook maar een Chinees,” vertelt ze. “Later zei hij dat hij een Nederlander was en er niets mee had.”
Het erfgoed van zwijgen
Het zwijgen loopt als een rode draad door haar familie. In 2021 brak dat patroon tijdens de Nationale Herdenking 15 augustus, waar Njiokiktjien jaarlijks fotografeert. Toen actrice Esther Scheldwacht sprak over de koloniale erfenis, werd ze onverwacht overmand door emoties. “Ik kon niet meer fotograferen,” zei ze tegen NRC later. “Daar besefte ik dat ik in dat verhaal thuishoor.”
Generasi 3.0
Die ontdekking leidde tot haar deelname aan de tentoonstelling Generasi 3.0 – De verhalen die wij dragen (Fotomuseum Den Haag, 2025–2026). Negen fotografen van de derde generatie onderzoeken daar hun familiegeschiedenis in relatie tot het koloniale verleden. Voor Njiokiktjien is het familiearchief haar startpunt: zakken vol foto’s uit het begin van de twintigste eeuw. Ze reconstrueert via die beelden het verhaal van haar opa.
Spiegel van identiteit
In National Geographic vertelde ze eerder hoe haar werk altijd om verbinding draait. “Fotografie is mijn manier om te begrijpen wat mensen bindt,” zei ze in 2023. In Generasi 3.0 keert die blik naar binnen. Ze vraagt zich af hoe haar Chinees-Indonesische grootvader zich als kind voelde in een vreemd land, zonder ouders, tussen twee culturen. “Voelde hij zich alleen? Sprak hij Nederlands?”
Een familie in beelden
De zoektocht sluit aan bij haar bredere oeuvre: van haar fotoboek Born Free (2019), over Zuid-Afrikaanse jongeren na de apartheid, tot Coastland (2022), waarin ze de gevolgen van klimaatverandering in Nederland vastlegt. In elk project probeert ze, zoals ze in De Volkskrant zei, “mensen te laten zien zoals ze zichzelf niet vaak zien.”
De erfenis van migratie
Njiokiktjien verbindt persoonlijke herinneringen met een groter verhaal over migratie en identiteit. In Het Parool vertelde ze: “Ik dacht lang dat mijn Chinese achternaam gewoon iets exotisch was. Pas toen ik de geschiedenis onderzocht, zag ik hoeveel lagen erin zitten – handel, kolonisatie, migratie, stil verdriet.” Haar familiegeschiedenis weerspiegelt die van duizenden Chinees-Indonesische Nederlanders: tussen werelden, vaak onzichtbaar, maar onlosmakelijk deel van de geschiedenis.
Het fotografisch geheugen
Voor de tentoonstelling digitaliseert Njiokiktjien samen met haar familie het archief van oude foto’s en brieven. Ze ziet ze niet als bewijsmateriaal, maar als stemmen uit een tijd die zweeg. “Welke waarde heeft een foto nog als de herinnering ontbreekt?” vraagt ze zich in de begeleidende catalogus af.
In dat spanningsveld tussen beeld en herinnering, tussen wat bewaard en vergeten is, vindt haar werk betekenis. “Het zijn niet alleen familiefoto’s,” zei ze tegen NRC Handelsblad. “Ze laten zien hoe geschiedenis zich vastzet in generaties.”
Slot
Njiokiktjien laat met Generasi 3.0 zien hoe persoonlijk en politiek in elkaar grijpen. Haar beelden tonen niet de zekerheid van afkomst, maar de twijfel die erbij hoort. “Je hoeft niet alles te weten om te begrijpen dat het in je zit,” zei ze tijdens een lezing in Den Haag. “Geschiedenis reist mee, ook als niemand erover praat.”
Zo wordt haar familieverhaal meer dan een privégeschiedenis – het wordt een lens op hoe Nederland omgaat met zijn koloniale verleden: in beelden die eindelijk durven spreken waar woorden generaties zwegen.
Tekst: Victor Laurentius
