Twee levens die elkaar nooit hebben gekruist, maar opvallend veel met elkaar gemeen hebben. Toto Koopman, geboren op Java groeide uit tot het eerste model van kleur voor Chanel. Ze werd spion tijdens de Tweede Wereldoorlog en overleefde concentratiekamp Ravensbrück. Walter Spies verruilde Europa voor Bali en groeide uit tot een invloedrijke kunstenaar, choreograaf en componist.
In de nieuwe danstheatervoorstelling TROPISCHE ZIELEN brengt dansgezelschap Teddy Shouldn’t Smoke hun verhalen samen in een voorstelling over identiteit, koloniale geschiedenis, kunst en vrijheid. Voor Meer dan Babi Pangang spreken we met choreograaf Marijke de Vos en theatermaker Dewi Reijs.
De voorstelling gaat in premiere tijdens de Floating Pasar in het weekend van 14, 15 en 16 augustus in Rotterdam bij Conny Janssen Danst. Kaarten HIER te koop.
Marijke de Vos als Walter Spies – foto Mihai Gui
Marijke, wie ben je en wat is Teddy Shouldn’t Smoke?
Ik ben choreograaf, danser en docent. In 2017 heb ik Teddy Shouldn’t Smoke opgericht, een Rotterdams dansgezelschap dat interdisciplinaire voorstellingen maakt op het snijvlak van dans, performance en technologie. We maken werk dat maatschappelijke thema’s onderzoekt, vaak op bijzondere locaties. Identiteit, geschiedenis en queer perspectieven spelen daarin regelmatig een belangrijke rol.
Dewi, kun jij jezelf voorstellen?
Ik ben actrice, theatermaker en producent. Daarnaast ben ik oprichter van Buddy Film Foundation, waarmee we ons inzetten voor inclusieve verhalen en gevluchte filmmakers. In mijn werk ben ik altijd op zoek naar verhalen over migratie die onderbelicht zijn en die iets vertellen over wie we zijn en waar we vandaan komen.
Dewi Reijs als Toto Koopman – foto Mihai Gui
Waar gaat Tropische Zielen over?
Marijke: De voorstelling vertelt de levens van Toto Koopman en Walter Spies. Ze hebben elkaar nooit ontmoet, maar hun levens lijken elkaar voortdurend te spiegelen. Toto vertrok vanuit Nederlands-Indië naar Europa, Walter maakte juist de omgekeerde reis. Beiden bewogen zich tussen verschillende culturen, zochten naar vrijheid en durfden buiten de gebaande paden te leven. Vanuit een queer en dekoloniaal perspectief onderzoeken we hoe hun levens ons vandaag de dag nog steeds iets kunnen vertellen.
Marijke, wat is jouw persoonlijke connectie met Nederlands-Indië?
Mijn opa, oma en tante vertrokken in de jaren dertig vanuit Nederlands-Indië naar Nederland omdat mijn opa voor Shell werkte. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwamen zij in de Japanse interneringskampen terecht. Na de oorlog bleven ze nog een tijd in Indonesië. Mijn moeder is daar geboren en kwam op haar zesde naar Nederland. Dat familieverhaal heeft me altijd beziggehouden en heeft persoonlijk invloed op me gehad.
Dewi, hoe zit dat voor jou?
Mijn moeder is geboren in Bandung en mijn vader is Nederlands. Ik vertel vaak dat ik ben opgegroeid met drie moeders en een vader. Mijn ouders gingen uit elkaar toen ik drie jaar was. Mijn vader kreeg later een Indische partner en mijn moeder kreeg een vriendin. Daardoor ben ik opgegroeid in een samengesteld gezin waarin verschillende perspectieven samenkwamen. Juist daarom raken thema’s als identiteit, familie, queer zijn en koloniale geschiedenis mij persoonlijk.
Hoe kwamen jullie op het idee?
Dewi: Jaren geleden kocht ik op de Tong Tong Fair een klein boekje over Toto Koopman. Haar verhaal liet me niet meer los. Ik vond haar naam zelfs zo mooi dat ik later mijn dochter Toto heb genoemd.
Vanaf dat moment wist ik dat ik ooit een voorstelling over haar wilde maken. Ze leidde zoveel verschillende levens in één mensenleven. Ze begon als het eerste model van kleur dat voor Chanel werkte en stond op de cover van Vogue. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ze spion en verzetsheld en belandde uiteindelijk in concentratiekamp Ravensbrück. Daarna vond ze zichzelf opnieuw uit door samen met haar partner in Londen de invloedrijke Hanover Gallery op te richten. Later ontwikkelde ze zich ook nog tot archeologe.
Waar we tijdens de research fase achter zijn gekomen, is dat Toto werd geboren in Salatiga, dezelfde plaats in Midden-Java waar ook mijn overgrootmoeder vandaan komt. Echt heel bijzonder!
Marijke, jij verbeeldt Walter Spies in dans. Hoe ziet dat eruit?
Ik volg Walter eigenlijk door verschillende fases van zijn leven. We beginnen in Duitsland, waar de moderne dans opkwam. Via bewegingstaal laat ik zijn ontwikkeling als kunstenaar zien. Daarna reizen we met hem naar Bali, waar Balinese dansinvloeden een belangrijke rol spelen.
Uiteindelijk sterft Walter. Dat verbeeld ik met een Butoh-dans, een Japanse dans- en theatervorm. Vervolgens verschuift het verhaal naar mezelf. Dan verdwijnt Walter en vertel ik mijn eigen verhaal in mijn eigen hedendaagse bewegingstaal.
We openen de voorstelling bewust met het thema oriëntalisme. Europa keek destijds met fascinatie naar Azië, maar begreep die culturen vaak onvoldoende. Culturen werden door elkaar gehaald en toegeëigend. Dat vormt voor ons een belangrijk vertrekpunt om na te denken over hoe we vandaag de dag nog steeds naar elkaar kijken.
Wat hopen jullie dat het publiek meeneemt na afloop?
Dewi: Dat geschiedenis nooit alleen over vroeger gaat. De verhalen van Toto Koopman en Walter Spies laten zien hoe identiteit, migratie, liefde en vrijheid nog altijd actuele thema’s zijn. Bovendien verdienen mensen als Toto en Walter eindelijk een plek in onze collectieve geschiedenis. Hun verhalen zijn lang onderbelicht gebleven.
Marijke: Ik hoop vooral dat mensen geraakt worden. Niet alleen door de geschiedenis, maar ook door wat dans, muziek en beeld samen kunnen oproepen. Tropische Zielen gaat uiteindelijk over mensen die zich niet in één hokje laten vangen. Over hoe je, ondanks oorlog, kolonialisme, uitsluiting of verlies, steeds opnieuw op zoek gaat naar wie je bent. Dat maakt de verhalen van Toto Koopman en Walter Spies voor mij nog altijd verrassend actueel.
Repetitiefoto’s door Daria Titova
