Ibrahim gelar Datuk Tan Malaka was een van de meest fascinerende en tragische figuren uit de Indonesische geschiedenis. Filosoof, revolutionair, communist, nationalist. Hij leefde decennia in ballingschap, onder valse namen, achtervolgd door Nederlandse, Britse en later Amerikaanse inlichtingendiensten. En toch kende bijna niemand hem.
Geboren in 1897 in West-Sumatra, studeerde hij onderwijzersopleiding in Nederland. Terug in Indonesië werd hij leraar op een koelieonderneming in Deli, waar hij de omstandigheden van de arbeiders zag. Hij radicaliseerde snel, sloot zich aan bij de ISDV, de voorloper van de Indonesische communistische partij, en werd een van de vroegste en meest internationaal georiënteerde revolutionairen van zijn generatie.
In 1922 werd hij door Nederland verbannen. Wat volgde, was een leven van permanente vlucht: Moskou, Berlijn, Kanton, Singapore, Bangkok, Manila, Shanghai. Hij schreef onder pseudoniemen, organiseerde clandestiene netwerken en publiceerde Naar de Republiek Indonesia (1925), een van de eerste visioenen van een onafhankelijk Indonesisch state.
Tan Malaka botste voortdurend met andere revolutionairen. Hij waarschuwde in 1926 tegen een premature opstand van de PKI, die dan ook jammerlijk mislukte. Soekarno bewonderde hem maar wantrouwde hem ook. De Komintern in Moskou behandelde hem als een lastige eigenwijze buitenstaander.
Na de Japanse capitulatie in 1945 keerde hij terug naar Indonesië. Hij pleitte voor een harde lijn in de onderhandelingen met Nederland, tegen compromissen en staakt-het-vurens. Soekarno koos voor onderhandelen. Tan Malaka verloor zijn positie.
In 1949 werd hij door het Indonesische leger geëxecuteerd, officieel tijdens een militaire operatie in Oost-Java. Hij was 52 jaar. Of het een vergissing was of een moord, is nooit geheel opgehelderd.
Indonesië verklaarde hem in 1963 tot nationale held. Maar zijn naam bleef onder Soeharto taboe vanwege zijn communistische verleden. Pas recent wordt zijn werk herontdekt. Wie hij werkelijk was en wat hij had kunnen betekenen als hij langer had geleefd, blijft een vraag die de Indonesische geschiedenis niet loslaat.
