Ali Sastroamidjojo is een naam die buiten Indonesië zelden valt, maar hij was een van de architecten van het jonge land. Twee keer premier, organisator van de Bandungconferentie en nationalist van het eerste uur. Zijn leven is een spiegel van de hoop en de mislukking van Indonesische democratie in de jaren vijftig.
Geboren in 1903 in Midden-Java, studeerde hij rechten in Leiden, waar hij in aanraking kwam met de nationalistische beweging. Hij was lid van de Perhimpoenan Indonesia, de vereniging van Indonesische studenten in Nederland die in de jaren twintig een politiek radicalere koers insloeg. Terug in Indonesië werd hij advocaat en politicus binnen de PNI, de nationalistische partij van Soekarno.
Zijn eerste kabinet, van 1953 tot 1955, was roerig. Indonesië kampte met regionale spanningen, economische problemen en een leger dat steeds meer politieke ambities toonde. Toch wist hij de verkiezingen van 1955 te organiseren, de eerste en voor lange tijd de laatste vrije verkiezingen in Indonesië. Vier partijen deelden de macht min of meer gelijk. Het was een bewijs dat democratie in Indonesië mogelijk was.
In datzelfde jaar organiseerde Ali de Bandungconferentie, waarbij 29 Aziatische en Afrikaanse landen voor het eerst als blok bijeenkwamen. Het was een diplomatiek succesverhaal dat Indonesië internationaal op de kaart zette en de basis legde voor de Beweging van Niet-Gebonden Landen.
Zijn tweede kabinet, van 1956 tot 1957, strandde op regionale opstanden en militaire druk. Soekarno greep de crisis aan om de “geleide democratie” in te voeren, een systeem waarbij de president de touwtjes in handen nam. De parlementaire democratie waar Ali zijn politieke leven aan had gewijd, werd opzijgeschoven.
Hij bleef actief als diplomaat en partijvoorzitter, maar de grote macht had hij niet meer. Hij stierf in 1975. Zijn erfenis is die van een man die geloofde dat Indonesië een democratie kon zijn, op een moment dat zijn land daarvoor nog niet de ruimte kreeg.
