Column: Moeten we boeken met ongewenst taalgebruik blijven lezen?

Geplaatst in: Column

Vilan van de Loo is onderzoekster en schrijfster. Haar interesse gaat uit naar het oude koloniale Indië. Daar schrijft ze bij voorkeur haar boeken over. Ze is ook initiatiefnemer van De Indische Schrijfschool, waarmee ze mensen helpt hun verhaal op papier te zetten. Elke week verschijnt er een nieuwe column van haar hand.

Oude Indische romans, dat zijn de romans van voor de oorlog. Ik bedoel van voor de Eerste Wereldoorlog, uit dan wel over Indië. Ik dacht aan die boeken toen de afgelopen week de discussie ontstond over de aanpassingen in het werk van de schrijver Ronald Dahl. Hij leeft niet meer. De erfgenamen en de uitgever vonden veranderingen in de tekst nodig, want nu hebben we een ander moreel kompas. En de boeken moeten gelezen en verkocht worden. Dat moet alleen als je op winst uit bent. Verder is het vrije keuze, dacht ik.

In de oude Indische romans staan volop passages en opmerkingen die heel anders zijn dan we nu gewoon en wenselijk vinden. Seksistisch. Racistisch. Discriminerend. Enzovoort. Wie dat niet wil lezen, kan de romans laten liggen. Geen probleem.

Maar ik blijf ze lezen. Want ik verlang ernaar het oude Indië te leren kennen en begrijpen. De tijdgeest van toen, van de generaties mensen die destijds hun leven hadden. Wat voelden ze, wat dachten ze, wat vonden ze? De koloniale samenleving was raciaal verdeeld. Willen we begrijpen hoe dat doorwerkt, dan moeten we begrijpen hoe dat destijds werkte.

Een hele tijd terug kreeg ik Het leven in Nederlandsch-Indie uit 1900 van iemand cadeau, die dat “ellendige boek” niet in huis wilde hebben. De schrijver is Bas Veth (1860-1922), die met zijn anti-Indië opmerkingen een storm van kritiek veroorzaakte. Dus ik lezen. En ja hoor, volop seksisme en racisme. Maar ook verdiepte het mijn blik.

De roman Levenshonger (1902) van Henri Borel (1869-1933) is een rotboek. Het is racistisch, seksistisch, een factor #MeToo met platte seks. Het gaat over een man die zijn Indonesische concubine beroerd behandelt, besluit dat hij seks moet hebben met een Hollandse vrouw want dat zal hem goed doen en erna pleegt hij in het openbaar zelfmoord. Nou, lekker lezen is anders. Henri Borel zet een deur voor me open naar een leven dat voor mij onbekend is. Ik zat in het hoofd van die man. Ik kon niet weg, al voelde ik walging. Straks weer herlezen. Wat ik niet begrijp, daar moet ik meer moeite voor doen.

Zo zijn er enorm veel romans. Verrassend en overweldigend. Heerlijk en walgelijk. Vertrouwd en onbegrijpelijk. Ik kan er zo duizend opsommen. En elk daarvan zet de deur naar Indië op een kier open. Dat maakt ze waardevol, woord voor woord.

Verder lezen

Film

CinemAsia Film Festival bestaat 20 jaar: 6 (nieuwe) filmtips

Cultuur     theater

Theatervoorstelling East Side Story (ADAK) brengt Molukse geschiedenis tot leven in Schattenberg en Bovensmilde

Boeken     Historie
Educate yourself

Garoedaprijs voor koloniale jeugdboeken: ‘Koloniale propaganda moet beginnen bij het kind’