In april 1955 reisden meer dan 500 journalisten vanuit alle windstreken naar de Indonesische bergstad Bandung. Ze kwamen voor een bijeenkomst die niemand eerder had gezien: leiders van 29 Aziatische en Afrikaanse landen die bijeen kwamen niet als bondgenoten van Washington of Moskou, maar als zichzelf. President Soekarno van Indonesië opende de conferentie met de vaststelling dat dit de eerste intercontinentale bijeenkomst was van ‘gekleurde volken’ in de wereldgeschiedenis. Samen vertegenwoordigden de aanwezigen meer dan de helft van de wereldbevolking.
De Bandungconferentie was georganiseerd door vijf landen — Indonesië, India, Pakistan, Burma en Ceylon — die een dubbele frustratie deelden. Ze waren teleurgesteld over de onwil van de westerse mogendheden om hen te betrekken bij beslissingen die Azië raakten. En ze weigerden zich te laten inschakelen in de binaire logica van de Koude Oorlog, waarbij je ofwel voor de VS ofwel voor de Sovjet-Unie was. Premier Nehru van India, een van de meest invloedrijke stemmen op de conferentie, had samen met Joegoslavië’s Tito en Egyptes Nasser de contouren getekend van wat de Beweging van Niet-Gebonden Landen zou worden — officieel opgericht in Belgrado in 1961.
Voor Indonesië had de conferentie ook een heel concreet doel: het versterken van zijn internationale positie in het conflict over Nederlands Nieuw-Guinea. Soekarno wilde een breed Afro-Aziatisch blok dat zijn aanspraken op het laatste stuk van de archipel zou steunen. Die steun kreeg hij: de slotverklaring van Bandung veroordeelde kolonialisme in al zijn verschijningsvormen.
De conferentie bereikte nooit de institutionele eenheid die de organisatoren hoopten te creëren. Spanningen tussen India en China, tussen gematigde en radicale staten, en het ontbreken van bindende mechanismen maakten Bandung meer tot een symbolisch moment dan een geopolitieke macht. Maar de symboliek was reëel: voor het eerst had de gedekoloniseerde wereld zichzelf als subject van de internationale politiek gepositioneerd, niet als object.
