Zij vochten onder de Nederlandse vlag, droegen het uniform van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger en waren generaties lang de ruggengraat van het koloniale militaire apparaat. Toen in 1949 de Indonesische onafhankelijkheid een feit werd, stonden de Molukse KNIL-soldaten voor een onmogelijke keuze.
Integratie in het Indonesische leger was voor velen ondenkbaar. De Republiek Indonesia was voor hen een vijand, en de RMS, de Republiek der Zuid-Molukken, die op 25 april 1950 was uitgeroepen, was hun politieke thuis. Maar Nederland ontbond het KNIL en had weinig animo voor een politiek conflict met de nieuwe buurstaat. De oplossing die Den Haag koos, was zo pragmatisch als pijnlijk: de soldaten werden tijdelijk naar Nederland overgebracht, met hun gezinnen, met de belofte dat ze spoedig zouden kunnen terugkeren.
Ongeveer 12.500 mensen kwamen in 1951 aan in Nederland. Ze werden ondergebracht in voormalige kazernes, kloosters en leegstaande woonoorden, verspreid over het land. Molukse mannen werden formeel ontslagen uit het KNIL, maar kregen geen burgerrechten die met die status correspondeerden. Ze mochten niet zomaar werken. Ze ontvingen een toelage, maar geen loon. Ze leefden in een juridisch en sociaal niemandsland.
De psychologische last was enorm. Mannen die gewend waren aan een militaire structuur en een duidelijke identiteit als soldaat, verloren beide. Het wachten op terugkeer werd een wachten zonder einde. De RMS werd nooit internationaal erkend. Nederland ondernam geen enkele diplomatieke stap om dat te bevorderen.
Een generatie groeide op in de woonoorden. Kinderen gingen naar eigen scholen, kerken, verenigingen. De gemeenschap hield zichzelf in stand, maar de isolatie had een prijs. Frustratie sloeg bij sommigen om in radicalisering, wat in de jaren zeventig uitmondde in de gijzelingen.
Pas decennia later erkende de Nederlandse staat dat de Molukse soldaten waren tekortgedaan. In 2020 bood premier Rutte excuses aan voor het optreden van het Nederlandse leger in Indonesië. Een specifieke erkenning van de belofte aan de KNIL-soldaten bleef diffuser. De loyaliteit die zij toonden, werd nooit beloond. Dat is de kern van een verhaal dat in Nederland lang onverteld bleef.
