Terwijl de Tweede Wereldoorlog nog woedde, bereidden de Nederlanders de terugkeer naar hun kolonie voor. Op 3 april 1944 werd in Brisbane, Australië, de Nederlandsch-Indische Civiele Administratie opgericht — de NICA. Haar taak: het herstel van het Nederlandse koloniale bestuur zodra de Japanners zouden capituleren. Hoogste commandant was Huib van Mook, die vanuit de Nederlandse regering in ballingschap de leiding had over de voorbereidingen.
Maar de plannen liepen meteen vast op geopolitieke realiteit. De VS hadden het militaire bevel over de bevrijding van Azië overgedragen aan de Britten, niet de Nederlanders. Van de 250 geplande NICA-detachementen voor Java kon er vrijwel geen mee omdat de transporten ontbraken. De Britten repatrieerden eerst hun eigen troepen en burgers; Nederland moest wachten.
Ondertussen riep Soekarno op 17 augustus 1945 de Republiek Indonesië uit. Twee maanden later, in september 1945, zetten de eerste NICA-vertegenwoordigers voet aan wal in Batavia. Ze kwamen aan in een stad in brand: de Bersiap-periode, de gewelddadige chaos rondom de uitroeping van de onafhankelijkheid, was in volle gang. Indonesische revolutionairen zagen de NICA als de belichaming van de gehate kolonisator. ‘Andjing NICA’ — honden van de NICA — werd de scheldnaam, die zo verbreid raakte dat het 5e bataljon infanterie hem als geuzennaam aannam en een hondenkop in zijn embleem opnam.
De naam NICA verdween al in januari 1946: te geladen, te koloniaal. De organisatie heette voortaan AMACAB en later, na de Britse terugtrekking, de Tijdelijke Bestuursdienst. Maar wat er ook boven de deur stond, de organisatie bleef hetzelfde: een poging van Nederland om het bestuursgezag te herinstalleren in een samenleving die dat gezag massaal verwierp.
De NICA illustreert hoe snel het koloniale denken na 1945 botste met de postkoloniale werkelijkheid. Nederland had in Australië gepland voor een terugkeer naar ‘normaal’. Dat normaal bestond niet meer.
