In 1908 richtten een handjevol Indonesische studenten in Leiden een gezelligheidsvereniging op: de Indische Vereeniging. Het was een plek om samen te eten, elkaar te ontmoeten, de eenzaamheid van het studentenleven in een vreemd land te verlichten. Niemand kon vermoeden dat die club zou uitgroeien tot een van de meest invloedrijke antikoloniale organisaties van de twintigste eeuw.
Het aantal Indonesische studenten in Nederland was tot de jaren twintig klein: enkele tientallen per jaar, bijna altijd van de Javaanse adellijke elite of van gezinnen die dankzij de Ethische Politiek toegang hadden gekregen tot het hoger onderwijs. Ze studeerden rechten in Leiden, geneeskunde in Utrecht, economie in Rotterdam. Ze leerden denken in de categorieën van de Europese beschaving en ontdekten daarin het koloniale onrecht waaronder hun land gebukt ging.
In 1925 doopten de studenten hun vereniging om tot Perhimpunan Indonesia — de Indonesische Vereniging. De naamsverandering was een politieke daad: ze spraken niet meer over ‘Indische’ studenten maar over Indonesiërs, en de naam ‘Indonesia’ was in zichzelf een claim op een nationale identiteit die het koloniale bestuur niet erkende. De vereniging publiceerde het blad Indonesia Merdeka — Indonesië Vrij — dat ook clandestien de archipel in werd gesmokkeld.
Mohammad Hatta, later de eerste vicepresident van de Republiek Indonesië, was een van de prominente leden. In 1927 werd hij in Nederland gearresteerd wegens ‘opruiing tot gewelddadig optreden’. In zijn cel schreef hij Indonesië vrij, een aanklacht tegen het kolonialisme. In 1927 vertegenwoordigde hij de PI ook op de Conferentie van de Anti-Imperialistische Liga in Brussel, waar hij contacten legde met andere antikoloniale bewegingen uit Azië en Afrika.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot de Perhimpunan Indonesia zich aan bij het Nederlandse verzet. De vereniging gaf het illegale blad De Bevrijding uit, dat in een oplage van 3.500 tot 20.000 exemplaren circuleerde. Indonesische studenten in Nederland vochten naast Nederlanders tegen de nazi-bezetter — terwijl ze tegelijkertijd vochten voor de bevrijding van hun eigen land van een ander soort bezetter.
