Een vergeten hoofdstuk uit de oorlogsgeschiedenis van Azië
Hoewel nauwelijks beschreven in de geschiedschrijving, zijn er in brieven, dagboeken en getuigenissen aanwijzingen te vinden dat ook jongens en jonge mannen slachtoffer werden van seksueel misbruik door het Japanse leger in de door hen bezette gebieden, van China tot in Nederlands-Indië.
De Filipijn Walterina Markova is een van de weinige overlevenden die over dit taboe zijn verhaal durfde te delen: als jongen werd hij door Japanse soldaten tot seksuele diensten gedwongen. Zijn getuigenis werpt een indringend licht op een onderbelicht thema. Historisch onderzoek naar dwangprostitutie richt zich vrijwel uitsluitend op vrouwelijke slachtoffers. De schaamte rond mannelijk slachtofferschap, gecombineerd met de westerse invloed op het naoorlogse discours, heeft ertoe geleid dat deze verhalen vaak niet werden vastgelegd. Een scriptie van de Erasmus Universiteit Rotterdam wijst voor het eerst op die blinde vlek in de geschiedschrijving: masculiene slachtoffers pasten niet in het dominante beeld van ‘vrouwelijke onschuld’ en ‘mannelijke daders’.
Om het verschijnsel ‘troostjongens’ beter te begrijpen, is inzicht in de Japanse cultuur van vóór 1945 onmisbaar. Tot de Meiji-hervormingen van 1868 kende Japan geen termen als ‘homoseksueel’ of ‘transgender’. Seksuele relaties tussen mannen, met name tussen krijgers en hun jonge dienaren, waren sociaal aanvaard binnen hiërarchische structuren zoals het samoeraiklasse en kloosters. Seksualiteit werd niet gezien als een identiteit, maar als een uitdrukking van loyaliteit en macht. Toen Japan moderniseerde, veranderde dit beeld. Onder druk van Europese moraal werd ‘sodomie’ in 1872 strafbaar gesteld – een wet die al in 1880 weer werd ingetrokken. Toch bleef de seksuele hiërarchie, vooral binnen het leger, bestaan. In die context konden mannelijke relaties – consensueel of niet – ontstaan zonder dat men ze als afwijkend beschouwde. Tijdens hun veroveringsoorlog werd deze seksuele omgangsvorm getransponeerd naar jongens en jonge mannen uit de bezette gebieden in Azië.
Het verhaal van de ‘troostjongens’ vraagt om meer dan enkel een historische reconstructie. Het vereist samenwerking tussen historici, antropologen en queerwetenschappers om de stilte te doorbreken en het verschijnsel van masculiene dwangprostitutie te doorgronden. Niet om oude wonden open te rijten, maar om vergeten stemmen een plek te geven in de geschiedenis. Zolang deze verhalen ongehoord blijven, blijft ook het begrip van de oorlog onvolledig. De geschiedenis van Azië tussen 1941 en 1945 is niet enkel een verhaal van natiestaten en legers, maar ook van individuen – mannen, vrouwen én jongens – die hun menselijkheid probeerden te behouden in een tijd van onmenselijkheid.
Auteur: Victor Laurentius
