Geplaatst in: Identiteit, Recensies, Erfgoed

Boekrecensie: Een verborgen geschiedenis. anders kijken naar Nederlandse-Indië door Thom Hoffman.

Een verborgen geschiedenis. Anders kijken naar Nederlands-Indië
Cover: Een verborgen geschiedenis. anders kijken naar Nederlandse-Indië door Thom Hoffman

Thom Hoffman (Wassenaar, 3 maart 1957) is Nederlandse acteur en fotograaf. Zijn debuut was in de controversiële film Luger van Theo van Gogh, als 25-jarige jongen, maar heeft ondertussen een groot aantal films en series op zijn naam staan. Waaronder de serie Dokter Tinus en de film Zwartboek. Naast acteur heeft hij ook documentaires en fototentoonstellingen op zijn naam staan.

In de afgelopen jaren heeft hij onderzoek gedaan naar Nederlands-Indië. Hij heeft hier onder andere een Leonardoleerstoel gekregen aan de Universiteit van Tilburg en was hij ‘cultural professor’ aan de TU Delft. Tijdens zijn tijd aan de TU Delft heeft hij samen met een aantal studenten onderzoek gedaan naar ‘Kromo Blanda’, “Kromo-Blanda betekent zwart-wit, en overdrachtelijk: Indonesisch-Nederlands” aldus Hoffman in een interview met Delta, het journalistiek platform van de TU Delft.

Eerder deze maand opende er een tentoonstelling in het wereldmuseum in Rotterdam over Nederlands-Indië en een filmreeks in LantaarnVenster met dezelfde naam, Dossier Indië, allen samengesteld door Hoffman.

Ook verscheen er deze maand verscheen een boek: Een verborgen geschiedenis. anders kijken naar Nederlands-Indië. Hierin staan foto’s en verhalen die hij tegen is gekomen tijdens zijn onderzoek naar Nederlands-Indië. Hij wil, zoals hij zelf zegt “het beeld completeren. Dat beeld begint steeds meer de romantische geparfumeerde kant op te gaan: het was daar gezellig en mooi, we reden rond in rijtuigjes en we hadden een goede band met iedereen in de maatschappij.” uit het interview met Delta. Het is vrij duidelijk dat wanneer je de ‘geparfumeerde kant’ van Nederlands-Indie verwacht in het boek, je van een hele koude kermis terug zal komen.

In tegenstelling tot mijn verwachting is het niet een ‘handzaam’ boek, maar is het een groot en (zowel fysiek als emotioneel) zwaar boek. Het boek is chronologisch opgesteld. Het begint in 1814, wanneer de Nederlanders al even aanwezig zijn in Nederlands-Indië. Het hoofdstuk wisselt zich af met mooie inheemse volkeren en landschappen, maar al snel worden het meer realistischer, om niet afstotend te noemen. De harde werkelijkheid komt eerst binnen door de plaatjes van ontblote bovenlichamen van mannen die poseren voor ondergrondse mijnen of in,  als concentratiekamp ogende slaapzalen. De begeleidende teksten geven naast een omschrijving van de foto of afbeelding ook een uitleg van de tijd. De teksten maken het alleen maar meedogenlozer; ze maken de Nederlander (terecht) meedogenlozer.

Hoffman blijft in zijn teksten objectief. Hoewel zijn mening duidelijk is (Nederlands-Indië was niet (alleen maar) mooi) zijn de omschrijvingen van de situatie redelijk feitelijk. Hij schrijft niet om op te ruien, maar om te informeren.

Tegen de tijd dat je bij het laatste hoofdstuk komt heb je een goed en duidelijk beeld van de andere kant van Nederlands-Indië, en die is niet mooi, die maakt niet trots. Deze kant maakt je misselijk en beschamend. En het laatste hoofdstuk gooit daar een goede schep bovenop.

Hij lijkt bewust te kiezen om de periode tussen 1945 en 1949 niet de zogenoemde ‘Bersiap’ periode te noemen, maar dit een aparte titel te geven in het hoofdstuk ‘Omwenteling’. Dit geeft een ander idee van de onafhankelijkheidsstrijd, en misschien wel een rechtvaardiger idee na het lezen van dit boek. Wel ontbreekt een werkelijk beeld van de andere kant. Buiten een zin over het geweld tegen Indische Nederlanders en Peranakan Chinezen is daar verder geen aandacht voor. Net zo min als voor de (Nederlandse, Nederlands-Indische en Indonesische) gedwongen prostitutie, de ‘Troostmeisjes’. Tevens is er weinig aandacht voor de Indonesische dwangarbeiders tijdens de Japanse bezetting; de Romusha’s. Terwijl hier naar schatting minimaal honderdduizenden van zijn overleden.

Naar mijn idee is Hoffman er desondanks in geslaagd om een bijdrage te leveren aan een completer beeld van Nederlands-Indië. Het is verder aan iedereen om zelf te bepalen welke gevoel Nederlands-Indië uiteindelijk oproept, maar ik zou zeggen dat het een geschiedkundige must-read is voor iedereen Nederlander om een completer beeld van Nederlands-Indië te krijgen.

Tagged: Bersiap, Boekrecensie, hollands, identiteit, indisch, Indonesië, Nederlands-Indie, onafhankelijkheid, Peranakan, Spotlight, Thom Hoffman, verborgen geschiedenis

Verder lezen

Menu